4e Gymnasium

Amsterdam

Een inrichting die verleidt en uitdaagt

Een gebouw dat eruit ziet als een filmdecor met een oplichtende ledkrant. Een gevel als een kleurrijk avontuur waarbij niet direct wordt onthuld wat de binnenkant herbergt. Het kan een theater zijn of een bibliotheek. Niets van dat alles: de spannende gevel aan het ruim opgezette plein herbergt het nieuwe 4e Gymnasium aan de Houthavens in Amsterdam.

In een recent artikel in het Parool kenschetst journalist Jaap Huisman het gebouw als “een gezellige school, met een huiselijke sfeer.” Mijn eerste indruk was eerder die van een monumentaal, bijna klassiek opgezet gebouw met een ruim atrium, waarin grote trappen doen denken aan de opgang naar een tempel op het Forum Romanum. Rector Hetty Mulder haalt docent klassieke talen Patrick Nieuwenhuyse erbij, die de juiste context biedt: “Ihet oude Rome was een triomftocht vaak de feestelijke intocht van een zegevierende legeraanvoerder. De veldheer loste zo de gelofte in, die hij de goden voor het begin van de veldtocht had gedaan en bracht een offer aan Jupiter. Achter hem liep een slaaf mee die voortdurend de volgende woorden sprak: Respice post te, hominem te esse memento (bedenk dat u slechts een mens bent). Bescheidenheid of humanitas was een wezenlijk onderdeel van de Romeinse beschaving en dat leidt direct tot het humanistisch ideaal dat van alle tijden is.” “En dat is een gymnasium ook; een humanistisch huis, waarin je kennis en vaardigheden opdoet en leert een volwaardig lid van de samenleving te zijn”, vertaalt Hetty de klassieke oudheid naar het ontstaan en de onderwijskundige visie achter het nieuwe gebouw. “Het 4e Gymnasium is in 2005 opgericht door de drie bestaande gymnasia in Amsterdam; Barlæus, Vossius en Ignatius, in samenwerking met het Cartesius Lyceum, omdat er behoefte was aan een vierde categoriaal gymnasium. Dat werd het 4e Gymnasium dat tot de start van schooljaar 2016/2017 liefst negen jaar gevestigd was in een tijdelijk gebouw aan de Stavangerweg, na twee jaar ‘inhuizing’ bij het Cartesius. Het 4e Gymnasium was oorspronkelijk een werktitel, maar raakte zo vertrouwd en ingeburgerd, dat we de naam hebben gehouden.”

Leerpleinen en ICT

“Op de begane grond vind je de mediatheek, de filmzaal, en ruimtes voor beeldende vorming, muziek en drama. De kantine ligt op de tussenverdieping. Op de verdiepingen 1 en 2 vind je de theorielokalen en de meer praktisch ingerichte ruimtes voor de binasvakken inclusief een ruimte voor proeven, en op de derde verdieping bevinden zich twee ruime sportzalen met daarnaast de toegang naar een prachtig dakterras. We misten in ons vorige gebouw vooral ruimte voor bijzondere vakken als film, dat bij ons een eindexamenvak is. Drama is ook een belangrijk vak bij ons, als tegenhanger tegen de cognitieve inspanningen die die gymnasiasten nu eenmaal moeten verrichten. Elk gymnasium heeft bovendien vaak geniale leerlingen met stoornissen in het autistisch spectrum. Een vak als drama is bij uitstek geschikt om hen te helpen in hun ontwikkeling en voor alle leerlingen een wezenlijke aanvulling op de cognitieve druk. We hebben nu een filmzaal en een montageruimte. Het enorme atrium is ook een podium voor optredens, een backstage en we hebben een lokaal, met coulissen en een ruimte voor rekwisieten. Gymnasia zijn van de boeken, die vooral behouden moeten blijven, maar wanneer digitale middelen het leerrendement verbeteren ontstaan vormen van “blended learning”. We zijn geen elitair gymnasium en hebben geen doelgroep waar we zomaar ”bring your own device” van kunnen verwachten. Dus investeren we in een zeer goede wifi, een goed geoutilleerde mediatheek, met allerlei typen werkplekken, met en zonder computers en in laptopkarren. Je krijgt door de leerpleinen ruimte en mogelijkheden om andere didactische werkvormen te hanteren en als je dat gaat doen ontstaat de behoefte aan ICT- ondersteuning. Die hadden we ook niet echt in het andere schoolgebouw, zodat de docent altijd aan het eigen lokaal vastzat en aan de beperkte ruimte die dat lokaal bood. Rond het grote atrium is het onderwijs vakgericht geclusterd. De deuren van de grote lokalen van 60 m² komen uit op een leerplein dat bij dat cluster van vakken hoort. Het gebouw verleidt om met een didactisch vernieuwend repertoire aan de slag te gaan. Er wordt vaak gedacht dat de gymnasiumleerlingen een homogene groep vormen, maar dat is niet zo. De grootste diversiteit aan leerlingen zit waarschijnlijk niet in het vmbo maar in het gymnasium; daarom heb je in een gymnasium veel differentiatie en ruimtelijke mogelijkheden nodig, zodat je maatwerk kunt bieden.”

Verbinding

De nieuwbouw is een coproductie van het team van de school samen met het Schoolbestuur Esprit en de gemeente Amsterdam. Nathalie Wernsen heeft de nieuwbouw vanuit Esprit Scholen begeleid: “Architect Paul de Ruiter stelt dat hij het vorige gebouw eigenlijk heeft gekopieerd, maar dan groter. Je vindt hier de veelkleurigheid met oranje, geel en rood terug, het atrium met de open ruimte en het dakterras en de toepassing van hout en natuurlijke materialen. Het gebouw verbindt de Houthavens met zijn prestigieuze projecten met de Spaarndammerbuurt. Een grotere tegenstelling is niet denkbaar. De verbinding met die buurt is er ook echt. Omdat er een sporthal verdween in de Spaarndammerbuurt heeft de gemeente extra geïnvesteerd in twee sportzalen bovenop het schoolgebouw en in een aparte ingang met een pasjessysteem waardoor de zalen voor verhuur aan verenigingen uit de buurt beschikbaar zijn. Voor de school ligt ook een openbaar plein, waar de buurt gebruik van kan maken. Je zou hier heel goed een markt kunnen organiseren.”

Inspraak

Nathalie verder: “Onze docenten en leerlingen hadden een goede band opgebouwd met het tijdelijke gebouw en daarom wilden we hen maximaal betrekken bij de opzet van het nieuwe gebouw. Zo heeft een groepje collega’s en leerlingen samen met de schoolleiding in de bouwcommissie gezeten, die later in het proces een ontwerpteam werd. Per ruimtesoort is een programma van eisen opgesteld, waarbij is nagedacht over de uitstraling van de lokalen, mediatheek en leerpleinen. We zijn naar beurzen geweest en hebben moodboards gemaakt. Tijdens het selectieproces hebben we een aantal bedrijven gevraagd met inrichtingsvoorstellen te komen, waaronder Vanerum, met wie we al een langere relatie hadden opgebouwd. Zij hebben meegedacht over de inrichting van de lokalen, de leerpleinen, de kantine, het atrium en de mediatheek
en hebben veel meubels op maat gemaakt. In de lokalen staan individuele setjes voor leerlingen, maar op leerpleinen zijn verschillende didactische vormen mogelijk. Dat heeft Vanerum vertaald naar een soort picknicktafel met vaste stoelen, als een soort outlet voor de lokalen.” Frans Smit is senior accountmanager van Vanerum: “We hebben niet alleen het meubilair geleverd, maar ook het audiovisuele deel, zoals de i-3 borden in de lokalen en de meest moderne laserprojectoren, allemaal voorzien van de i-3 learn hub software. Daarnaast hebben we veel meubels op maat gemaakt, zoals de wandkasten op de leerpleinen en de elementen in de kantine. De wandkast is op maat gemaakt en bestaat uit kastjes, een prikbord en open vakken, gebaseerd op een schets van een leerling die Lotte heet. Per sectie kun je er je eigen invulling aan geven. Op het dakterras hebben we de buitenruimte ingericht met boomstamtafels en de rode loungebanken die nog uit het tijdelijk gebouw komen.” Nathalie knikt: “Die eenheid en uniformiteit in het gebouw vinden we erg prettig.” Hebben we dan alles gezegd? “Nee”, stelt Hetty, “we zijn de eerste energieneutrale school voor voortgezet onderwijs in Amsterdam, we hebben gezonde watertappunten om flesjes te vullen in het gebouw én op het schoolplein en je mag ook nog vermelden dat we de eerste school zijn met een genderneutraal toiletblok. En dat we enorm trots zijn natuurlijk.”

 

Bron: Schooldomein